ดอกเบี้ยเงินกู้เกิน 15% ต่อปี ผลเป็นอย่างไร

สำหรับการกู้ยืมเงินระหว่างบุคคลทั่วไป ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 654 วางหลักว่า ห้ามคิดดอกเบี้ยเกินร้อยละ 15 ต่อปี หากในสัญญากำหนดอัตราดอกเบี้ยไว้สูงกว่านั้น กฎหมายให้ลดลงมาเหลือร้อยละ 15 ต่อปี ตัวเลข 15% ต่อปีจึงเป็นเพดานสำคัญที่ทั้งผู้ให้กู้และผู้กู้ต้องรู้ เพื่อไม่ให้ตกลงกันในอัตราที่ขัดต่อกฎหมาย

ข้อสังเกตคือ เพดาน 15% ต่อปีนี้ใช้กับการกู้ยืมระหว่างบุคคลทั่วไป ส่วนการกู้จากสถาบันการเงิน เช่น ธนาคาร หรือผู้ประกอบธุรกิจสินเชื่อที่อยู่ภายใต้กฎหมายเฉพาะและการกำกับของธนาคารแห่งประเทศไทย จะใช้อัตราตามที่กฎหมายเฉพาะและประกาศที่เกี่ยวข้องกำหนด ซึ่งอาจแตกต่างจากเพดาน 15% ดังนั้นการพิจารณาว่าอัตราใดชอบด้วยกฎหมาย ต้องดูด้วยว่าเป็นการกู้ประเภทใด

เมื่อผู้ให้กู้ที่เป็นบุคคลทั่วไปคิดดอกเบี้ยเกินอัตราที่กฎหมายกำหนด ผลตามแนวคำพิพากษาโดยทั่วไปคือ ข้อตกลงเรื่องดอกเบี้ยส่วนนั้นตกเป็นโมฆะ ทำให้ผู้ให้กู้ไม่มีสิทธิเรียกดอกเบี้ยตามที่ตกลงไว้ และในหลายกรณีศาลถือว่าเรียกดอกเบี้ยไม่ได้เลย คงเรียกได้เพียงต้นเงินที่ให้กู้ไปจริงเท่านั้น

นอกจากผลทางแพ่งแล้ว การเรียกดอกเบี้ยเกินอัตรายังอาจเป็นความผิดอาญาตามกฎหมายว่าด้วยการห้ามเรียกดอกเบี้ยเกินอัตรา ซึ่งมีโทษสำหรับผู้ให้กู้ที่เรียกดอกเบี้ยเกินกำหนด สำหรับผู้กู้ หากพบว่าถูกคิดดอกเบี้ยเกิน ควรเก็บหลักฐานสัญญาและการชำระไว้ และปรึกษาทนายเพื่อประเมินสิทธิ การทำสัญญากู้ยืมเงินที่ระบุอัตราดอกเบี้ยให้ถูกต้องตั้งแต่ต้นด้วยแบบฟอร์มของ Sakao ช่วยหลีกเลี่ยงปัญหานี้ได้

ฝ่ายผู้ให้กู้ควรกำหนดอัตราดอกเบี้ยไม่ให้เกินเพดานที่กฎหมายอนุญาต และระบุให้ชัดในสัญญาว่าคิดดอกเบี้ยอัตราเท่าใดต่อปี การพยายามเลี่ยงด้วยการบวกดอกเบี้ยเข้าไปในต้นเงินหรือใช้ถ้อยคำอำพราง อาจถูกศาลพิจารณาถึงเจตนาที่แท้จริงและตกเป็นโมฆะได้เช่นกัน ความโปร่งใสจึงเป็นผลดีต่อผู้ให้กู้เองในระยะยาว

ฝ่ายผู้กู้ควรอ่านสัญญาให้ละเอียด ตรวจอัตราดอกเบี้ยและวิธีคำนวณก่อนลงนาม หากถูกเรียกดอกเบี้ยที่ดูสูงผิดปกติ ควรคำนวณย้อนกลับเป็นอัตราต่อปีเพื่อดูว่าเกิน 15% หรือไม่ และเก็บหลักฐานการจ่ายทุกครั้ง กรณีสงสัยว่าถูกคิดเกินหรือถูกเอาเปรียบ การปรึกษาทนายหรือหน่วยงานที่เกี่ยวข้องจะช่วยให้เข้าใจสิทธิและทางเลือกของตนได้ชัดเจนขึ้น