จ้างแรงงาน กับ จ้างทำของ ต่างกันอย่างไร

จ้างแรงงานตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 575 คือสัญญาที่บุคคลหนึ่ง (ลูกจ้าง) ตกลงทำงานให้แก่อีกบุคคลหนึ่ง (นายจ้าง) และนายจ้างตกลงให้สินจ้างตลอดเวลาที่ทำงานให้ ลักษณะเด่นคือ นายจ้างมีอำนาจบังคับบัญชา สั่งงาน ควบคุมวิธีการทำงาน และจ่ายค่าจ้างตามระยะเวลา เช่น รายวันหรือรายเดือน ความสัมพันธ์นี้จึงเป็นความสัมพันธ์แบบนายจ้าง-ลูกจ้าง

ส่วนจ้างทำของตามมาตรา 587 คือสัญญาที่ผู้รับจ้างตกลงทำงานอย่างใดอย่างหนึ่งให้สำเร็จแก่ผู้ว่าจ้าง และผู้ว่าจ้างตกลงให้สินจ้างเพื่อผลสำเร็จของงานนั้น จุดต่างสำคัญคือ จ้างทำของมุ่งที่ “ผลสำเร็จของงาน” ไม่ใช่ระยะเวลาทำงาน ผู้รับจ้างมีอิสระในการทำงานตามความชำนาญของตน ไม่ได้อยู่ใต้บังคับบัญชาแบบลูกจ้าง และมักได้รับสินจ้างเมื่อส่งมอบงานที่เสร็จแล้ว เช่น งานฟรีแลนซ์หรืองานที่จ้างเป็นชิ้น

ความแตกต่างระหว่างจ้างแรงงานกับจ้างทำของไม่ใช่แค่เรื่องถ้อยคำ แต่ส่งผลจริงหลายด้าน ด้านกฎหมายแรงงาน ลูกจ้างในสัญญาจ้างแรงงานได้รับความคุ้มครองตามพระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงาน เช่น ค่าชดเชยเมื่อถูกเลิกจ้าง วันหยุด วันลา และเข้าระบบประกันสังคม ขณะที่ผู้รับจ้างทำของโดยทั่วไปไม่ได้รับความคุ้มครองในฐานะลูกจ้าง เพราะไม่ใช่ความสัมพันธ์นายจ้าง-ลูกจ้าง

ด้านภาษี การจ่ายเงินให้ลูกจ้างและผู้รับจ้างทำของมีวิธีคิดภาษีเงินได้และการหักภาษี ณ ที่จ่ายที่ต่างกัน จึงควรจัดประเภทเงินได้ให้ถูกต้อง ที่สำคัญคือ ศาลและหน่วยงานจะพิจารณาจาก “ข้อเท็จจริงของความสัมพันธ์” เป็นหลัก ไม่ใช่แค่ชื่อสัญญา หากตั้งชื่อว่าจ้างทำของแต่พฤติการณ์จริงเป็นการควบคุมบังคับบัญชาแบบลูกจ้าง ก็อาจถูกวินิจฉัยว่าเป็นจ้างแรงงานได้ ดังนั้นควรเลือกใช้สัญญาให้ตรงกับความเป็นจริง

หลักในการเลือกคือดูที่ความสัมพันธ์จริงระหว่างคู่สัญญา หากต้องการให้บุคคลมาทำงานประจำภายใต้การบังคับบัญชา ควบคุมเวลาและวิธีการทำงาน จ่ายเป็นเงินเดือน ก็ควรใช้สัญญาจ้างงาน (จ้างแรงงาน) แต่หากต้องการจ้างให้ทำงานเป็นชิ้นหรือโครงการโดยมุ่งผลสำเร็จ ผู้รับจ้างมีอิสระในการทำงานและรับผิดชอบผลงาน ก็ควรใช้สัญญาจ้างทำของหรือสัญญาฟรีแลนซ์

การใช้สัญญาให้ตรงประเภทช่วยลดความเสี่ยงทางกฎหมายและภาษีของทั้งสองฝ่าย รวมถึงกำหนดสิทธิหน้าที่ได้ชัดเจน เช่น ขอบเขตงาน การจ่ายเงิน และความรับผิดในผลงาน ผู้ประกอบการสามารถเลือกใช้แบบฟอร์มสัญญาจ้างงานสำหรับพนักงานประจำ และสัญญา Freelancer/Contractor สำหรับงานจ้างทำของของ Sakao เพื่อให้สอดคล้องกับลักษณะความสัมพันธ์จริง และมีเอกสารรองรับเมื่อเกิดข้อพิพาท